Niewiele postaci historycznych zostało tak całkowicie pochłoniętych przez własną legendę. Vlad III z Wołoszczyzny, XV-wieczny książę, którego imię Bram Stoker zapożyczył dla swojego nieśmiertelnego złoczyńcy, był w rzeczywistości – jak wynika z dokumentów – władcą odznaczającym się znacznym politycznym sprytem, brutalnym pragmatyzmem wojskowym i prawdziwym historycznym znaczeniem. „Prawdziwa historia Draculi” przebija się przez wieki gotyckich upiększeń, by zbadać, co zachowane źródła faktycznie mówią nam o tym budzącym skrajne emocje księciu.
Wład III i tygiel średniowiecznej władzy
Włochy w latach 50. XV wieku nie były żadną peryferyjną prowincją. Wciśnięta między rozrastające się Imperium Osmańskie a Królestwo Węgier, do którego należała Transylwania, była państwem nieustannie zagrożonym wchłonięciem. Vlad III, który rządził w trzech odrębnych okresach między 1448 a 1476 rokiem, postrzegał przetrwanie jako sprawę zasadniczo związaną z przemocą. Jego przydomek, Dracula, oznacza “syn Dracula”. Nie wywodził się on z żadnego nadprzyrodzonego zagrożenia, lecz z Zakonu Smoka – bractwa rycerskiego, do którego jego ojciec, Vlad II, został przyjęty przez Zygmunta, króla Węgier, a późniejszego cesarza Świętego Cesarstwa Rzymskiego.
Książę ukształtowany przez niewolę
Wczesne lata życia Włada ukształtowały jego polityczny światopogląd w stopniu większym, niż się powszechnie uważa. W latach 40. XV wieku, przetrzymywany wraz ze swoim młodszym bratem Radu jako zakładnik osmański, miał okazję z bliska obserwować wewnętrzne funkcjonowanie dworu sułtana Murada II, gdzie wychowywał się również przyszły Mehmed II. Doświadczenie to wyposażyło go zarówno w wiedzę strategiczną, jak i – według większości relacji historycznych – pozostawiło głębokie blizny. To, czy uczyniło go to wyjątkowo okrutnym, czy też po prostu zdolnym do okrucieństwa, gdy służyło to określonym celom, pozostaje przedmiotem prawdziwej kontrowersji wśród badaczy.
Kampania palowania: terror jako strategia
Praktyka, dzięki której Vlad zyskał swój najbardziej znany przydomek – Vlad Țepeș, czyli “Palownik” – została odnotowana w wielu ówczesnych źródłach, od transylwańskich kupców saksońskich po kronikarzy osmańskich i bizantyjskich. Saksoni, których miasta najeżdżał Vlad, mieli własne powody, by wyolbrzymiać skalę jego okrucieństw. Jednak historycy coraz częściej umieszczają te czyny w ramach rozpoznawalnej średniowiecznej logiki: publiczna, spektakularna kara dla wrogów i przestępców miała służyć jako środek odstraszający, demonstracja suwerenności oraz przesłanie dla Osmanów, że Wołoszczyzna nie podda się bez walki. Z pewnością przerażające według współczesnych standardów, ale nie bez precedensu w brutalnym teatrze XV-wiecznej polityki państwowej.
Punkt zwrotny w historii Europy
Film dokumentalny opiera się na dowodach historycznych, przedstawiając Włada nie tylko jako osobę budzącą ciekawość, ale jako postać znajdującą się na styku doniosłych sił: walki o utrzymanie południowo-wschodniej granicy chrześcijańskiej Europy przed ekspansją osmańską. Jego kampania z 1462 roku, w tym brawurowy nocny atak pod Târgoviște, podczas którego poprowadził kawaleryjski najazd w głąb obozu osmańskiego, próbując zabić samego Mehmeda II, była dowodem prawdziwej pomysłowości wojskowej. Nie zdołała jednak ocalić jego tronu. W tym samym roku Mehmed ustanowił brata Włada, Radu, władcą Wołoszczyzny, a Vlad spędził ponad dekadę w węgierskiej niewoli, po czym na krótko powrócił do władzy w 1476 roku.
Gdzie oglądać
- Oglądaj:
- Niedziela, 29 listopada
- 21:00 CET
- Zobacz pełny program telewizyjny
Najczęściej zadawane pytania: Wład III i legenda o Draculi
Pytanie: Czy Vlad III był bezpośrednią inspiracją dla postaci Draculi autorstwa Brama Stokera?
Odpowiedź: Stoker zaczerpnął to imię z relacji Williama Wilkinsona z 1820 roku dotyczącej Wołoszczyzny, ale jego notatki sugerują, że niewiele więcej wiedział o historycznym Vladzie III. Większość badaczy uważa, że powieść czerpała znacznie więcej z folkloru i tradycji gotyckiej niż z postaci prawdziwego księcia.
Pytanie: Jak wiarygodne są źródła historyczne dotyczące Włada?
Odpowiedź: Główne źródła – niemieckie broszury oparte na relacjach saksońskich, kroniki osmańskie i bizantyjskie oraz korespondencja dyplomatyczna – zawierają własne tendencje. Historycy podchodzą do nich ostrożnie i w miarę możliwości weryfikują je, co wyjaśnia, dlaczego tak wiele aspektów historii Włada pozostaje przedmiotem sporów.